“Có tài mà cậy chi tài; chữ tài liền với chữ tai một vần”: vẫn là câu lục bát trong truyện Kiều, nhưng chữ ‘Tài” ở đây không còn hiểu theo nghĩa ‘nôm’ của Cụ Nguyễn-Du nữa, mà là theo nghĩa Hán Việt: “Tiền”.
Đồng tiền mà người ta hài hước ví ‘là tiên, là phật; là sức bật tuổi trẻ; là sức khoẻ tuổi già”. Đồng tiền vạn năng trong giao tế: ‘có tiền mua tiên cũng được’. TIỀN – TÀI ấy, hôm nay bị lật mặt nạ, là tác nhân cản trở con người vươn tới hoàn thiện, và mất cả sự sống đời đời. Ở điểm nầy, chữ ‘tài’ đúng là liền với chữ ‘tai’!
Năm 1963, bắt đấu áp dụng tại Mỹ luật “Cơ hội bình đẳng trong nghề nghiệp” (Equal Employment Opportunity - EEO), là luật yêu cầu tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi người lao động. Theo đó, người chủ lao động tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ, thăng tiến, và sa thải người lao động phải công bằng và bình đẳng dựa vào những yếu tố như năng lực, kỹ năng, kinh nghiệm và những thành quả lao động, không được đưa dựa vào những yếu tố có tính cách phân biệt đối xử như chủng tộc, màu da, tôn giáo, giới tính, nguyên quán, tuổi tác, bệnh tật, tình trạng hôn nhân, xu hướng chính trị. Nhưng không phải nói đâu xa: con số 18 triệu người thất nghiệp ngay tại đất nước Mỹ tư bản giàu có, trong cuộc khủng hoảng kinh tế hiện tại, cũng cho thấy “cơ hội bình đẳng” vẫn chỉ là giấc mơ, tuy không ảo tưởng và mị dân như thiên đường trần thế của chủ nghĩa cộng sản. Hố sâu giàu nghèo vẫn ‘nghìn trùng xa cách’ và ngày càng không thể lấp đầy được.
Cái “Tâm” cá nhân, tập thể, quốc gia, còn quá nhỏ bé, bị chi phối bởi ích kỷ, hưởng thụ, tham vọng, để chữ ‘tài’ có thể trở nên lợi ích đồng đều cho nhiều người và mang lại giá trị đạo đức cho con người. Cuối cùng nó vẫn chỉ là vật cản trở con người nên hoàn thiện, đến nỗi hậu quả nó gây ra nghe thật đáng sợ.
Chữ “tài” mà chúng ta muốn nói tới hôm nay, được diễn đạt rõ ràng và đầy đủ nhất trong từ tiếng Anh “resource”, là những gì con người có thể có về tinh thần và vật chất, nội tại, ngoại tại và môi trường quanh ta
Lịch sử nhân loại, tâm lý học, cho thấy đầu dây mối nhợ của mọi tội ác chống con người, chống nhân loại, chia rẽ, hận thù, ghét ghen, đều từ chữ ‘Tài” (tiền), do chữ “Tâm” yếu thế, lép vế .
Chúng ta có thể kết luận rằng ‘tài’ sinh ‘tình”, chứ không phải là ngược lại. “Tình’ là cái có thể chợt nẩy sinh, khiến kẻ nào yều đuối sẽ dễ bị vấp ngã. Nhưng tiền không đến bất chợt, mà phải tích tụ nhiều năm tháng và cùng với độ cao độ dày của những cọc tiền, độ nặng của vàng ngọc, là sự tích tụ lòng tham, ích kỷ và thèm khát vật chất ngày càng tăng, càng đậm, đúng như cha ông nói: đồng tiền liền khúc ruột.
Lấy đi, cắt bớt tiền bạc của những người nầy, chẳng khác nào cắt đứt ruột họ hoặc lấy đi tính mạng họ. Văn hào Molière Pháp đã tả rất hay qua hài kịch “Lão Hà Tiện” (Le Harpagon). Khi đã có tiền, khi đã gắn bó với tiền, thì ‘tình’ - ngoại tình, sa đoạ, quan hệ bất chính,…- chỉ là điều xảy ra tất yếu
Con người khi sống đã gắn bó thờ phụng bạc tiền, thì khi hấp hối cũng chỉ nghĩ đến tiền bạc, Không dứt khoát giã từ vật chất, tiện nghi, xa hoa, không kiên quyết chặt đứt những cái vòi bạch tuộc - tiền tài bám víu và níu kéo, bất cứ ai cũng sẽ bị lôi chìm xuống đáy sâu tối tăm tội lỗi.
Con người có tham lắm thì cũng chỉ một túi ba gang. Túi to hơn, gấp năm gấp ba lần, thì phải trả giá cho lòng tham và cái giá không hề nhỏ: sự sống.
