Người phương Tây duy lý, người phương Đông duy tình. Người phương Tây thực tế, người phương Đông trọng danh... Những đặc thù ăn sâu trở thành bản chất, thành thuộc tính riêng biệt của hai nền văn hóa, đã chi phối đến nhận thức của con người, từ đó tác động đến hành động của họ.
Trong khi đại học đang là con đường tối ưu để mở cánh cửa cuộc đời cho những người trẻ (ở các nước áp dụng thi tuyển đại học, trong đó có Việt Nam), việc thế hệ trẻ lựa chọn nó là một tất yếu. Lật ngược vấn đề, nếu như xã hội có sự định hướng tốt để thay đổi tư duy ấy, chúng ta sẽ không phải lấn bấn mãi trong việc tìm ra các giải pháp để hạn chế tiêu cực thi cử, không phải tranh cãi về việc cải tổ nền giáo dục, không phải khó khăn trong việc sắp xếp lại nguồn nhân lực và bố trí việc làm… như suốt cả một thời gian dài qua. Cần có một cuộc cách mạng trong nhận thức, để khắc phục và cải thiện vấn đề đó từ tận gốc...
Nguyên nhân chính, đó là tư duy “sính đại học” đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt Nam. Họ nghĩ rằng, chiếc ghế trên giảng đường “oai” hơn chiếc ghế của một học viên trường nghề. Tấm bằng đại học sẽ có nhiều cơ hội tìm kiếm những công việc tốt hơn, nhàn hạ hơn và thu nhập cao hơn. Các bậc cha mẹ cũng mong muốn con cái mình được học trong những ngôi trường danh giá. Và sự thật, nhiều gia đình đã “nhịn ăn, nhịn mặc” cho con theo học đại học! Kết quả là, họ lại luẩn quẩn trong một vòng quay: thi đầu vào – vật lộn 4 năm học – vật lộn tìm kiếm công việc. Trong khi đó, trên bản đồ nguồn nhân lực, những vùng thiếu nhân lực trầm trọng đối nghịch hoàn toàn với những vùng thừa nhân lực!
Nhà văn Lỗ Tấn (Trung Quốc) trong tác phẩm “Cố hương” có một câu nói nổi tiếng: “Trên đời này làm gì có đường. Người ta đi nhiều mà thành đường đấy thôi!”. Vậy, tại sao thế hệ trẻ Việt Nam không dám chọn con đường cho riêng mình, con đường vừa với sức mình để có thể tiếp cận gần hơn với cơ hội của mình?
Nhìn vào tấm gương Bill Gates!
Cả thế giới đang thần tượng Bill Gates – một người dám rẽ ngang con đường học vấn để tìm cho mình một con đường khác với mọi người. Tất nhiên, đó là một cá biệt. Sự thành công của Bill Gates ngày hôm nay, trước khi nói đến tài năng, yếu tố bản lĩnh chiếm tỷ lệ lớn trong thành công của ông.
Chúng tôi không đưa ra một lời khuyên với các bạn trẻ, rằng hãy từ bỏ con đường đại học như Bill Gates để chọn một con đường đi khác, bởi vì những con đường mới, không ai nhìn thấy được lối ra. Nó tiềm ẩn nhiều ẩn họa và sự rủi ro. Nó ngược với xu thế chung của xã hội. Nó ngược với cả tâm lý chung của xã hội. Điều mà chúng tôi mong muốn các bạn trẻ nhận ra từ những bài viết này, đó là cần có một kế hoạch cuộc đời của mình. Cần có sự thực tế trước khi quyết định lựa chọn hướng đi nào cho tương lai của mình. Đôi khi, sự lựa chọn ấy cần thực dụng. Ví như, sức học của bạn, khả năng tài chính của bạn phù hợp với một trường đào tạo nghề hơn là một trường đại học, tại sao các bạn không chọn con đường đi ấy? Sẽ không ai dám nhìn bạn bằng con mắt dưới, bởi bạn sẽ là một lao động chính góp phần vận hành guồng máy. Và hơn hết, lao động là vinh quang, dẫu câu nói ấy, nhiều bạn trẻ vẫn nghĩ, đó là một lời “hô khẩu hiệu”!
Dưới đây là những trích đoạn trong bài viết của Bill Gates – thần tượng của giới trẻ trên thế giới, biểu tượng của sự thành công – về những quan điểm giáo dục của ông ngày 11/04/1998. Những suy nghĩ của Bill Gates, rất thực tế, và đôi khi có cả sự thực dụng. Nhưng nó là những lời khuyên hữu ích cho các bạn trẻ khi các bạn chưa lập được “kế hoạch cuộc đời” của mình:
“Hàng năm, có hàng trăm học sinh gửi email cho tôi để hỏi xin lời khuyên về việc học hành. Các bạn trẻ muốn biết nên học gì, hoặc liệu có nên nghỉ ngang đại học như tôi đã làm không.
Cũng có nhiều phụ huynh gửi thư chân thành đề nghị tôi hướng dẫn cách chỉ bảo con em mình. Họ hỏi: “làm thế nào chúng tôi có thể hướng dẫn con em mình đến thành công?”.
Lời khuyên quan trọng nhất của tôi rất đơn giản và chân thành: hãy đạt đến trình độ học vấn cao nhất mà bạn có thể. Hãy tận dụng thời gian trung học và đại học. Hãy học cách học!
…Trường đại học không phải là nơi duy nhất có thông tin. Bạn có thể học trong một thư viện. Nhưng ai đó trao cho bạn một quyển sách cũng chưa phải đã tạo nên điều kiện thuận lợi cho việc học tập. Bạn cần học cùng với những người khác, đặt câu hỏi, thử nghiệm ý tưởng và tìm cách kiểm tra năng lực của mình. Việc này đòi hỏi nhiều hơn là chỉ một quyển sách.
…Tôi nghĩ rằng, các bạn trẻ đôi khi lại tự bẫy mình vào một phạm vi chật hẹp. Tôi hình dung rằng bạn vừa quyết định: “Được rồi, tôi sẽ là một chuyên gia về kế toán”. Một người bạn hỏi: “Này, cậu đang đọc gì vậy?”. “À, tôi đang đọc về kế toán”. Đây chỉ là cách các bạn tự khẳng định, và cũng là điều tốt. Nhưng thật không may nếu để có được điều này bạn lại phải hy sinh kiến thức về thế giới rộng lớn hơn hay khả năng làm việc tập thể.
…Trường đại học là nơi thích hợp để cân nhắc về một chuyên môn. Lựa chọn một chuyên ngành theo đúng lĩnh vực mình yêu thích có thể giúp bạn thành công – trừ khi chuyên ngành này rút cuộc lại đi vào ngõ cụt, hoặc bạn thật sự không đủ khả năng. Học tập đại học là một cách đạt được những kiến thức chuyên môn, tuy rằng xét theo khía cạnh kinh tế thuần túy thì việc học đại học và trên đại học không phải là một sự đầu tư tốt!”.
Lối vào cuộc sống có nhiều con đường. Nhiều khi, vì một quyết định sai lầm do không cân nhắc, không có kế hoạch cuộc đời cụ thể của mình, chúng ta đã “tự bẫy mình vào một phạm vi chật hẹp”.
Mỗi người, do đó, theo năng lực, hoàn cảnh, theo xuất phát điểm của cá nhân, cần tìm cho mình một con đường phù hợp nhất. Con đường ấy sẽ giúp bạn tiện tiến đến những cơ hội của mình.
Sẽ có những con đường khác, những lối đi khác, không phải chỉ có con đường độc đạo là gõ cửa các trường đại học. Chúng ta cần một cái đầu duy lý khi cầm bút đánh dấu vào hồ sơ cuộc đời của chính mình!
Di Linh (VIETIMES)
