Kỹ Năng Tư Duy Sáng
Tạo và Mạo Hiểm
Điều gì đã làm nên những doanh
nhân chiến lược như Steve Jobs của
Apple, Jeff Benzos của Amazon, Pierre
Omidyar và Meg Whitman của Ebay hay
A.G. Lafley.
Trong một buổi nói chuyện gần đây với HBR, biên tập viên kì cựu Bronwyn
Fryer - người có nhiều đóng góp cho
tạp chí, cùng với các giáo sư Jeff Dyer
của ĐH Brigham Young và Hal
Gregersen của Instead đã thảo luận và
đưa ra lý giải về cơ chế vận hành DNA của những bộ óc luôn bùng nổ sáng
tạo.
fryer: Tôi được biết trước đây anh đã từng thực hiện một cuộc nghiên cứu
trong 6 năm, khảo sát 3000 nhà điều
hành trong lĩnh vực sáng chế, bên
cạnh đó là 500 cuộc phỏng vấn cá
nhân. Trong suốt quá trình tiến hành
nghiên cứu, anh đã tìm ra 5 "kĩ năng khám phá" làm cho họ trở nên khác
biệt. Vậy anh có thể cho biết những kĩ
năng đó là gì được không?
Dyer: Đầu tiên phải kể tới kĩ năng mà chúng tôi gọi là "khả năng liên kết".
Nó thuộc dạng kĩ năng có được sau
quá trình tích lũy kinh nghiệm, cho
phép một số người có khả năng sáng
tạo hình thành những mối liên kết
giữa những câu hỏi, vấn đề hay các ý tưởng dường như chẳng có mối liên
quan nào. Kế đến phải kể tới là kĩ năng đặt câu
hỏi - những câu hỏi mang tính thách
thức tình thế hiện tại và mở ra một
bức tranh rộng lớn hơn như "Tình
hình sẽ như thế nào nếu...", "Tại
sao...", "Tại sao lại không...". Nằm thứ ba trong danh sách này là
khả năng nhìn thấu các tiểu tiết, đặc
biệt là về hành vi, lối ứng xử của con
người. Ngoài ra, khả năng trải nghiệm
cũng là một yếu tố cấu thành thiết yếu.
Thực tế chứng minh rằng những người chúng tôi từng nghiên cứu
luôn tỏ ra say mê với việc thử sức các
trải nghiệm mới và khám phá thế giới
chưa từng biết tới. Và cuối cùng, những người đột phá
thành công thường thực sự giỏi
trong việc xây dựng mối quan hệ với
những người ít nhiều có nét tương
đồng với họ và chắc chắn có gì đó để
họ học hỏi.
Fryer: Vậy theo anh, trong số những nhân tố kể trên thì kĩ năng nào là
quan trọng nhất?
Dyer: Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận
thấy rằng kĩ năng có sức mạnh gia tốc
truyền tác động tới các kĩ năng còn lại
- quan sát, trải nghiệm, tạo dựng
mạng lưới quan hệ; tuy nhiên, bản
thân kĩ năng khi đứng biệt lập lại không mang lại những hiệu ứng trực
tiếp. Xét cho tới cùng, khả năng liên
kết mới là chìa khóa then chốt bởi
những sáng kiến mới không thể
thành hình nếu không thể kết nối các
vấn đề/ ý tưởng mà trước đó chưa từng có mối liên hệ nào. Xét trong mối tương quan giữa năm
nhân tố thì bốn khả năng khác được
coi là đầu vào tạo đà cho tính liên kết
vấn đề, nói cách khác bốn nhân tố này
chính là phương tiện trên con đường
đạt đến cái đích sáng tạo. Gregersen: Thực ra, theo tôi các bạn
có thể tóm tắt tất cả các kĩ năng đã
được nhắc tới chỉ trong một vài từ: "trí
tò mò, ham khám phá". Hay nói cách
khác đó chính là một mẫu số chung
mà tôi đã tìm ra sau khi dành 20 năm trong đời để nghiên cứu các nhà lãnh
đạo lớn trên toàn cầu. Về cơ bản, sự
tò mò đó cũng tương đối giống so với
khi bạn còn là những đứa trẻ.
Fryer: Theo đánh giá cá nhân, anh cho rằng điểm khác biệt giữa những
doanh nghiệp đột phát thành công
mình từng nghiên cứu so với các vị
điều hành thường thường bậc trung
là gì?
Dyer: Trong quá trình khảo sát, chúng tôi từng yêu cầu tất cả các nhà
quản lý kể về việc những sáng kiến
đổi mới hay chiến lược đến với họ
như thế nào. Đối với một người sáng
tạo, câu hỏi này chẳng có gì khó khăn.
Tuy nhiên, thật đáng ngạc nhiên, một số nhà điều hành mang phong cách
truyền thống hơn một chút lại gặp
phải khó khăn khi đối diện với tình
huống này. Điều thú vị là tất cả những nhà doanh
nghiệp đột phá sáng tạo đều gặp
nhau ở cùng cảm giác thôi thúc hay
những khoảnh khắc chúng ta vẫn
thường gọi là "eureka". Khi chia sẻ về
quá trình họ đến với những ý tưởng kinh doanh/ sản phẩm mới, họ đều
dùng những câu đại loại như "Lúc
nhìn thấy ai đó đang làm điều này, hay
nghe thấy ai đang nói điều kia cũng
chính là lúc sáng kiến mới đến với
tôi".
Fryer: Nhưng thực tế hầu hết mọi nhà điều hành đều rất thông minh và sảnh
sỏi, tại anh không cho rằng họ không
hoặc không thể có con mắt tò mò đối
với mọi thứ xung quanh?
Dyer: Quan điểm của chúng tôi cho rằng trong bất kì một công ty nào, số
lượng các cá nhân có thiên hướng
khám phá đều lớn hơn con số mà mọi
người có thể nhận diện. Kết quả tìm
kiếm cho thấy 15% các CEO thực sự
rất sáng tạo, nói cách khác những người này đều từng cho ra đời một
sản phẩm mới hay khởi đầu một vụ
đầu tư mạo hiểm. Tuy nhiên, vấn đề
nằm ở chỗ dù một người có sáng tạo
đến đâu thì họ vẫn thường ít nhiều tỏ
ra cẩn trọng trong việc đặt câu hỏi do sợ trông ngốc nghếch hoặc đôi khi chỉ
bởi họ biết rằng mọi người không
đánh giá cao nó.
Gregersen: Nếu nhìn vào một đứa trẻ 4 tuổi, bạn sẽ dễ dàng nhận ra rằng
chúng liên tục đặt câu hỏi hoặc trình
bày băn khoăn về mọi thứ xung
quanh chúng hoạt động ra sao.
Nhưng tới thời điểm chúng khoảng
sáu tuổi rưỡi, việc đặt câu hỏi có xu hướng dừng lại bởi chúng nhận thức
rất nhanh rằng giáo viên thường
đánh giá cao câu trả lời đúng hơn là
những câu hỏi khiêu khích. Khi vào trung học thì gần như bọn
nhỏ không thể hiện tính tò mò của
mình nữa. Và đứa trẻ đó khi trưởng
thành và ở trong một môi trường tập
thể thì dường như niềm kích thích
khám phá đã dần dần rời xa chúng. 80% những người đang ở cương vị
điều hành chỉ dành 20% quỹ thời gian
để tìm kiếm các sáng kiến mới. Tất
nhiên, Apple và Google là những
trường hợp ngoại lệ. Chúng tôi cũng tin rằng những nhà
doanh nghiệp bùng nổ sáng kiến
nhất hiện nay đã hết sức may mắn khi
được nuôi dưỡng trong một môi
trường mà trí tò mò luôn được
khuyến khích. Chúng tôi thích các câu chuyện họ kể về cảm giác được
truyền lửa như thế thế nào từ tấm
gương những người luôn muốn thử
thách và khám phá. Đôi khi, những
người này lại chính là họ hàng, thậm
chí là hàng xóm, thầy giáo hay những bạn trẻ đầy nhiệt huyết khác. Một số lượng lớn các doanh nghiệp
trẻ đã tới trường Montessori để học
hỏi cách theo dấu trí tò mò của mình.
Tôi xin được khép lại cuộc trò chuyện
này bằng chiến lược quảng bá rất nổi
tiếng của Apple: Những người sáng tạo không chỉ học cách tư duy khác
biệt, mà hơn thế họ học cách hành
động khác biệt (và thậm chí là đối
thoại khác biệt). (st)
